Ovarian cancer ના ઓપરેશનમાં surgeon શું કરે, કયા ક્રમે?
છેલ્લે સુધાર્યું: 13-Oct-2026
Dr Swati Shah
MS, DrNB (Surgical Oncology)
Ovary Cancer Surgeon
Apollo Hospital, ભાટ, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ 4.96, 24 Google reviews
ટૂંકમાં
આ ઓપરેશનનું એક જ લક્ષ્ય છે: આંખે દેખાતું બધું cancer કાઢી નાખવું. મોટા ભાગનું કાઢવું પૂરતું નથી, કારણ કે અંદર શું બાકી રહ્યું તે જ મહત્વનું છે.
ઘણી વાર પહેલાં દૂરબીન (laparoscopy) થી અંદર જોવાય છે. ફેલાવાનો score નક્કી થાય છે, ટુકડો લેવાય છે, અને મોટું ઓપરેશન એ પ્રમાણે ગોઠવાય છે.
ઓપરેશનમાં જણાય કે બધું cancer નહીં નીકળે, તો biopsy લઈને ઓપરેશન ત્યાં જ બંધ કરાય છે. પહેલાં chemotherapy, અને મુખ્ય ઓપરેશન પછી.
આ પાનું એક મોટી માર્ગદર્શિકાનો ભાગ છે. આ ઓપરેશન કોને જોઈએ, તે કેવી રીતે ગોઠવાય અને stage નો અર્થ શું, તે અમદાવાદમાં advanced ovarian cancer (stage 3 અને 4) ની સર્જરી ના પાના પર છે.
દેખાતું બધું cancer કાઢવું, એ જ લક્ષ્ય
અંડાશય, અંડવાહિની (tube) અને પેટના પડદા (peritoneum) નું cancer એક જ બીમારી ગણાય છે, અને ત્રણેયનું ઓપરેશન એક જ રીતે થાય છે. Tumour નો પ્રકાર surgeon બદલી શકતા નથી. પણ ઓપરેશનના અંતે અંદર કેટલું cancer બચ્યું, તે surgeon ના હાથમાં છે. સારવાર પર surgeon ની મોટી અસર અહીં જ છે.
એટલે લક્ષ્ય હંમેશાં એ છે કે એક પણ દેખાતો ટુકડો ન રહે. થોડા ટુકડા બાકી રહે તેને અહીં સારું પરિણામ ગણાતું નથી. દરેક કેસ પહેલાં tumour board માં ચર્ચાય છે. ત્યાં નક્કી થાય છે કે પહેલાં ઓપરેશન થશે કે chemotherapy.
| ક્યારે ઓપરેશન | કોના માટે |
|---|---|
| પહેલાં ઓપરેશન. | દેખાતું બધું cancer નીકળી શકે એમ હોય, અને શરીર લાંબા ઓપરેશન માટે તૈયાર હોય. |
| પહેલાં ત્રણ કે ચાર chemotherapy, પછી ઓપરેશન. | ફેલાવો અત્યારે કાઢી શકાય એટલો ન હોય, અથવા તાકાત અને પોષણને સમય જોઈએ. |
ઓપરેશન પહેલાં શરીરની તૈયારી
તૈયારી આગલી રાતે નહીં, પહેલી મુલાકાતથી શરૂ થાય છે. લાંબું ઓપરેશન શરીર સારી રીતે સહન કરે, તે માટે આટલું કરાય છે:
- રોજ ચાલવું, નાના સાધનથી શ્વાસની કસરત, અને protein વાળું પીણું.
- લોહતત્વ (iron) અને hemoglobin ની ઉણપ ઓપરેશન પહેલાં સુધારાય છે.
- આંતરડાનું ઓપરેશન થવાની શક્યતા હોય, તો stoma nurse પેટ પર થેલીની જગ્યા પહેલેથી નિશાન કરે છે.
- આગલી સાંજે, અને ઓપરેશનના બે-ત્રણ કલાક પહેલાં, ગળ્યું પીણું અપાય. આંતરડું બંધ હોય તો નહીં.
- છ કલાક પહેલાં ખોરાક બંધ. પાણી જેવું ચોખ્ખું પ્રવાહી બે કલાક પહેલાં સુધી ચાલે.
- આંતરડાની સફાઈ નિયમિત નથી. ફક્ત આંતરડાનો ભાગ કાઢવાનું નક્કી હોય ત્યારે જ.
- લોહીના ગઠ્ઠાનું જોખમ નોંધાય છે, અને બેભાન કરતી વખતે antibiotic અપાય છે.
પહેલાં દૂરબીનથી અંદર જોવું
Diagnostic laparoscopy માં નાના કાણામાંથી camera પેટમાં જાય છે. Surgeon પડદો, આંતરડું અને પેટનો ઉપરનો ભાગ જુએ છે, અને ફેલાવાનો score આપે છે.
CT scan ઘણું બતાવે છે, પણ પાતળા દાણા જેવો ફેલાવો ચૂકી જાય છે. એટલે બધું cancer નીકળશે કે નહીં, તે ફક્ત scan પરથી નક્કી થતું નથી. તે laparoscopy અને score થી, અથવા પેટ ખોલીને જોઈને નક્કી થાય છે. જરૂર હોય તો ત્યારે જ ટુકડો (biopsy) પણ લેવાય છે. ફક્ત પાણીની તપાસ પરથી chemotherapy શરૂ થતી નથી.
આ સારવારમાં દૂરબીનનું કામ નક્કી છે: જોવું, score આપવો અને ટુકડો લેવો. પછી cancer જ્યાં ફેલાયું હોય તે પ્રમાણે મુખ્ય ઓપરેશન ગોઠવાય છે. તમારા કિસ્સામાં તે કેવી રીતે થશે, તે મુલાકાતમાં સમજાવાય છે.
મુખ્ય ઓપરેશન, ક્રમ પ્રમાણે
દરેક બહેનને દરેક ભાગની જરૂર નથી પડતી. ફેલાવો નક્કી કરે છે. સામાન્ય ક્રમ નીચે છે.
| ભાગ | Surgeon શું કરે | કેમ |
|---|---|---|
| પેટનું પાણી ધોવું. | કંઈ પણ અડ્યા પહેલાં પેટમાં પ્રવાહી નાખી, ધોઈને તપાસ માટે લેવાય. | છૂટા cancer કોષ stage બદલી શકે. |
| ગર્ભાશય, નળીઓ, અંડાશય. | ગર્ભાશય, બંને નળીઓ અને બંને અંડાશય કઢાય. | મુખ્ય ગાંઠ અને તેની આસપાસનો ભાગ. |
| Omentum. | આંતરડા નીચે લટકતી ચરબીની ચાદર કઢાય. ક્યારેક હોજરી પાસેનો ભાગ પણ. | તેમાં નાના દાણા છુપાયેલા હોય છે. |
| પડદાના નમૂના. | શરૂઆતના લાગતા cancer માં પડદાની નક્કી જગ્યાઓથી નમૂના લેવાય. | છુપાયેલો ફેલાવો શોધવા. |
| Appendix. | Tumour mucinous પ્રકારનું હોય તો કઢાય. | આ પ્રકારના ઓપરેશનનો તે નિયમિત ભાગ છે. |
| પેટનો ઉપરનો ભાગ. | Diaphragm પરથી દાણા સાફ કરાય. જરૂર પડે તો બરોળ, pancreas ની પૂંછડી કે પિત્તાશય કઢાય. | ફક્ત ત્યારે, જ્યારે એનાથી કોઈ દેખાતું cancer ન બચે. |
| આંતરડું. | છેલ્લું cancer સાફ કરવા આંતરડાનો ટુકડો કઢાય. | Stoma ની જરૂર પડી શકે. |
Lymph nodes ક્યારે કઢાય, ક્યારે નહીં
શરૂઆતના લાગતા cancer માં pelvis અને aorta પાસેની lymph nodes કઢાય છે, છુપાયેલો ફેલાવો શોધવા. આગળ વધેલા cancer માં સામાન્ય દેખાતી nodes રહેવા દેવાય છે.
આ ફરક કેમ? આગળ વધેલા cancer માં દેખાતું બધું cancer નીકળી ગયા પછી સામાન્ય nodes કાઢવાથી તકલીફ વધે છે, પણ આયુષ્યમાં ફાયદો થતો નથી. ત્યારે ફક્ત મોટી, ફૂલેલી nodes કઢાય છે. શરૂઆતના cancer માં nodes થી stage નક્કી થાય છે. Node માં cancer મળે તો stage અને આગળનો plan બદલાય છે.
ઓપરેશન ક્યારે અધવચ્ચે અટકે
ક્યારેક મુશ્કેલી પેટ ખોલ્યા પછી જ દેખાય છે. જેમ કે નાના આંતરડાને પકડી રાખતી ચાદર (mesentery) ના મૂળમાં, કે liver ના મુખ્ય દ્વાર (porta hepatis) પાસે cancer હોય. દેખાતું બધું cancer ન નીકળે એમ હોય, તો અડધું ઓપરેશન કરાતું નથી, કારણ કે તેનાથી ફાયદો નથી. Surgeon biopsy લઈ પેટ બંધ કરે છે. પહેલાં ત્રણ કે ચાર chemotherapy, અને પછી મુખ્ય ઓપરેશન.
એ પછીના ઓપરેશનમાં, stage III ના cancer માં, ગરમ chemotherapy પેટમાં ફેરવી શકાય છે. તેને HIPEC કહે છે, અને તે ફક્ત દેખાતું બધું cancer નીકળી ગયા પછી જ અપાય છે.
HIPEC આશરે દોઢ કલાક ચાલે છે. પહેલા જ ઓપરેશનમાં HIPEC હજી અભ્યાસ હેઠળ છે, અને એ રીતે જ સમજાવાય છે. Apollo Hospital, ભાટ માં HIPEC નું મશીન ઓપરેશનની તારીખ નક્કી થાય ત્યારે જ book થાય છે. વધુ માહિતી HIPEC ના પાના પર છે.
ઓપરેશન દરમિયાન જલદી સાજા થવા માટે
- દુખાવાની દવા એવી રીતે અપાય કે તીવ્ર opioid દવા ઓછી વાપરવી પડે.
- બાટલા (IV fluids) માપીને અપાય, ટેવ પ્રમાણે નહીં.
- શરીર ગરમ રખાય, ફક્ત ગરમ chemotherapy વખતે નહીં.
- નાકમાંથી હોજરીની નળી નિયમિત રીતે રખાતી નથી.
- Drain ફક્ત આંતરડા કે diaphragm ના ઓપરેશન પછી, અથવા HIPEC પછી.
- લોહી પાતળું કરતાં injection ઘરે ગયા પછી ચાર અઠવાડિયાં. ઘરના લોકોને તે આપતાં શીખવાડાય છે.
હોસ્પિટલમાં કેટલા દિવસ, અને શેના પર નજર રખાય, તે ઓપરેશન પછીની રિકવરી ના પાના પર છે.
આખી માર્ગદર્શિકા માટે પાછા જાઓ: advanced ovarian cancer ની સર્જરી.
અમુક વાતો જોખમ નથી, નક્કી છે. બંને અંડાશય કઢાય તો menopause તરત શરૂ થાય છે. Fertility બચાવતું ઓપરેશન પહેલેથી નક્કી ન થયું હોય, તો પછી ગર્ભ રહી શકતો નથી. ઓપરેશન પછી chemotherapy આવે છે. આંતરડું કાઢવા અને stoma માટે સંમતિ હંમેશાં ઓપરેશન પહેલાં લેવાય છે. સહી કરતાં પહેલાં આ સવાલ પૂછો:
- મારા કિસ્સામાં આંતરડું કાઢવું કે stoma થવાની શક્યતા છે?
- મારા plan માં HIPEC છે?
- પેટના ઉપરના ભાગમાંથી કયાં અંગ કાઢવાં પડી શકે?
- ઓપરેશન પછી chemotherapy ક્યારે શરૂ થશે?
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
મારું ઓપરેશન દૂરબીનથી થશે?
દૂરબીનથી અંદર જોવાય છે, ફેલાવાનો score અપાય છે અને ટુકડો લેવાય છે. મુખ્ય ઓપરેશન કેવી રીતે થશે, તે cancer ક્યાં ફેલાયું છે તેના પર આધાર રાખે છે. Dr Swati Shah મુલાકાતમાં તે સમજાવે છે.
Omentum સામાન્ય દેખાય, તો પણ કેમ કાઢવું પડે?
Omentum પેટની અંદરની ચરબીની ચાદર છે. તેમાં scan માં ન દેખાય એવા નાના દાણા છુપાયેલા હોઈ શકે. તે કાઢવું ઓપરેશનનો નિયમિત ભાગ છે.
ભાનમાં આવું ત્યારે પેટ પર થેલી હશે?
ફક્ત ત્યારે, જ્યારે cancer સાફ કરવા આંતરડાનો ભાગ કાઢવો પડે. તેની સંમતિ ઓપરેશન પહેલાં લેવાય છે, અને stoma nurse પહેલેથી યોગ્ય જગ્યા નિશાન કરે છે.
મારું appendix કેમ કાઢે છે?
Tumour mucinous પ્રકારનું હોય તો appendix એ જ ઓપરેશનમાં કઢાય છે. આ પ્રકાર માટે તે ઓપરેશનનો નિયમિત ભાગ છે.
Surgeon બધું cancer ન કાઢી શકે તો શું?
અડધું ઓપરેશન કરાતું નથી. Biopsy લઈ પેટ બંધ કરાય છે. પહેલાં ત્રણ કે ચાર chemotherapy, અને પછી મુખ્ય ઓપરેશન થાય છે.
સંબંધિત પાનાં
Institute માં ovarian cancer ની આખી સારવાર કેવી રીતે થાય, તે ovarian cancer ના પાના પર છે, જ્યાં stage, ઓપરેશન અને chemotherapy એક સાથે સમજાવ્યાં છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Ovary Cancer Surgeon
Consultation: Gota OPD, Gota, Ahmedabad. ઓપરેશન: Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
Indian Ovary Cancer Institute I Ovary cyst & tumour treatment — SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, S G Highway, Ahmedabad, Gujarat 382481
Dr Swati Shah Gynec Oncologist I Uterus, Cervix, Ovary Cancer I Robotic & CRS HIPEC — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat 382428
ફોન: +91-63590-11009 · WhatsApp: +91-63590-11009
ઓપરેશનની સલાહ મળી છે અને જાણવું છે કે અંદર શું થશે? CT scan, biopsy અને CA-125 ના reports WhatsApp પર પહેલાં મોકલી શકો છો, જેથી મુલાકાત શરૂ થાય ત્યારે એ વાંચી લીધેલા હોય. સારવારનો plan consultation માં, તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63590-11009 મુલાકાત પહેલાં reports મોકલો
Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.