અંડાશય પૂરતું cancer: ઓપરેશન પહેલાં અને પછી શું નક્કી થાય?
છેલ્લે સુધાર્યું: 09-Oct-2026
Call કરો +91-63590-11009 Visit પહેલાં reports મોકલો
ટૂંકમાં
Cancer ફક્ત અંડાશયમાં દેખાય ત્યારે ઓપરેશન બે કામ કરે છે: cancer કાઢે છે, અને તે ક્યાં સુધી ગયું છે તે સાબિત કરે છે.
ઓપરેશન પહેલાં ત્રણ વાત નક્કી થાય છે: હજી બાળક જોઈએ છે કે નહીં, BRCA અને HRD નો blood test, અને ઓપરેશનમાં જે મળે તેની સંમતિ.
ઓપરેશન પછી chemotherapy દરેકને નથી અપાતી. Tumour board આખરી રિપોર્ટ જોઈને નક્કી કરે છે: પાકું stage, અને ગાંઠનો પ્રકાર અને grade.
Scan માં શરૂઆતનું દેખાય, પણ પાકું ક્યારે?
ઘણી વાર પરિવાર પહેલો સવાલ એ પૂછે છે: “રિપોર્ટમાં ગાંઠ ફક્ત અંડાશયમાં છે, તો ઓપરેશન થઈ ગયું એટલે વાત પૂરી?” આશા સમજાય એવી છે, પણ જવાબ ઓપરેશન પછીના રિપોર્ટમાંથી મળે છે.
અંડાશય, ગર્ભનળી (fallopian tube) અને પેટના અંદરના પડ (peritoneum) નું cancer એક જ રોગ ગણાય છે, અને તેનું stage scan થી નહીં, ઓપરેશનથી નક્કી થાય છે. પેટના પડ પર બહુ નાના દાણા કે પાણીમાં તરતા cancer કોષ કોઈ scan માં દેખાતા નથી. એટલે શરૂઆતના લાગતા cancer નું ઓપરેશન તેમને શોધવા માટે જ ઘડાયેલું છે. દરેક stage થી સારવારમાં શું બદલાય તે stage વિશેના પાના પર છે; આ પાનું પહેલી મુલાકાતથી પહેલા follow-up સુધીના નિર્ણયો ક્રમથી સમજાવે છે.
ઓપરેશન પહેલાં નક્કી કરવાની ત્રણ વાત
- હજી બાળક જોઈએ છે? આ વાત ઓપરેશન પહેલાં જ કહેવી પડે. ગર્ભાશય અને એક અંડાશય બચાવવાનું ફક્ત થોડા કિસ્સામાં શક્ય છે, અને તેની સમજણ લખીને રાખવામાં આવે છે.
- BRCA અને HRD test નિદાન વખતે જ મોકલાય છે. ભારતમાં તેનું પરિણામ આવતાં ત્રણથી પાંચ અઠવાડિયાં લાગે છે. તે આગળની સારવાર માટે અને દીકરી કે બહેન માટે પણ મહત્વનું છે, એટલે તેમાં મોડું નથી કરાતું.
- ઓપરેશનમાં જે મળે તેની સંમતિ. Scan માં ન દેખાયેલો ફેલાવો મળે, તો દેખાતો બધો રોગ કાઢવાનું લક્ષ્ય બને છે. આંતરડાના ઓપરેશન અને જરૂર પડે તો stoma ની સંમતિ ઓપરેશન પહેલાં જ લેવાય છે, દર વખતે.
પહેલી સારવાર પહેલાં દરેક કેસ tumour board માં ચર્ચાય છે. પહેલી મુલાકાતમાં વજન ઘટ્યું છે કે નહીં, albumin કેટલું છે અને ખોરાક બરાબર લેવાય છે કે નહીં તે જોવાય છે; આમાંથી એક પણ તકલીફ હોય તો ઓપરેશન પહેલાં dietitian, ચાલવાનો કાર્યક્રમ અને protein શરૂ થાય છે.
ઓપરેશનમાં શું કાઢવામાં આવે છે, અને કેમ?
| ઓપરેશનનો ભાગ | કેમ કરાય છે |
|---|---|
| કશું અડતાં પહેલાં પેટનું પાણી ધોઈને લેવું (washings) | પાણીમાં cancer કોષ મળે, તો બીજું કંઈ ન દેખાય છતાં stage બદલાય. |
| પેટના પડમાંથી નક્કી કરેલી જગ્યાએથી biopsy | પડ તંદુરસ્ત દેખાય ત્યાં પણ છુપાયેલા દાણા શોધવા. |
| ગર્ભાશય, બંને નળી અને બંને અંડાશય | ગાંઠ કાઢવી, અને બાકીના અવયવોની microscope થી તપાસ. |
| Omentum, પેટની અંદરની ચરબીની ચાદર | Staging નો નિયમિત ભાગ; છુપાયેલા દાણા માટે તપાસાય. |
| Pelvis અને aorta પાસેની lymph nodes | Scan માં ન દેખાય તેવું cancer nodes માં હોઈ શકે. |
| Appendix, જો ગાંઠ mucinous પ્રકારની હોય | આ પ્રકારમાં staging ઓપરેશનનો ભાગ. |
આ બધાં પગલાં સાથે મળીને comprehensive staging surgery કહેવાય છે. તેનો હેતુ pathologist ને પૂરતું tissue આપવાનો છે, જેથી cancer અંડાશય પૂરતું જ છે કે નહીં તે ભરોસાથી કહી શકાય. નાના ઓપરેશનમાં દેખાતી ગાંઠ નીકળી જાય છે, પણ stage અધૂરું રહે છે, અને પછીનો નિર્ણય લઈ શકાતો નથી.
ગર્ભાશય અને બીજું અંડાશય ક્યારે બચાવી શકાય?
બાળક ઇચ્છતી યુવાન સ્ત્રીમાં ક્યારેક ફક્ત અસરગ્રસ્ત અંડાશય અને નળી કાઢી શકાય છે, અને staging નાં બાકીનાં પગલાં તે છતાં પૂરાં થાય છે. Dr Swati Shah આ વિકલ્પ ત્યારે જ આપે છે જ્યારે આ બધું સાચું હોય:
- આખરી stage FIGO IA છે.
- Grade 1 કે 2 છે.
- Clear-cell પ્રકાર નથી.
- ગર્ભાવસ્થાની પાકી ઇચ્છા છે.
- સમજણ અપાઈ છે, અને તે લખીને રખાઈ છે.
Grade અને પ્રકાર જેવી કેટલીક વાત આખરી રિપોર્ટમાં જ પાકી થાય છે. એટલે ઇચ્છા ઓપરેશન પહેલાં કહેવાય છે, અને રિપોર્ટ આવે ત્યારે યોજના ફરી જોવાય છે. આ જૂથ સિવાયની સ્ત્રીઓને સામાન્ય (પૂરું) ઓપરેશન કરાવવાની સલાહ અપાય છે. વધુ માહિતી fertility વિશેના પાના પર છે.
રિપોર્ટ પછી chemotherapy નો નિર્ણય
આખરી રિપોર્ટ બે વાત કહે છે: પાકું stage, અને ગાંઠનો પ્રકાર અને grade. Tumour board તેને ઓપરેશનની નોંધ સાથે વાંચે છે અને chemotherapy જોઈએ કે નહીં તે નક્કી કરે છે.
| રિપોર્ટમાં શું આવ્યું | સામાન્ય રીતે પછી શું |
|---|---|
| Stage I પાકું થયું | Chemotherapy અપાય પણ ખરી, ન પણ અપાય; board stage, પ્રકાર અને grade પરથી નક્કી કરે |
| Pelvis ની અંદર ફેલાવો (stage II) | ઓપરેશન પછી chemotherapy |
| ઓપરેશનમાં pelvis થી આગળ ફેલાવો મળ્યો | આગળ વધેલા રોગ તરીકે સારવાર; યોજના નવેસરથી બને |
Chemotherapy ની સલાહ હોય ત્યારે સામાન્ય રીતે carboplatin અને paclitaxel, દર ત્રણ અઠવાડિયે એક, એમ છ વખત, medical oncologist ની દેખરેખમાં અપાય છે. Medical oncologist ની મુલાકાત અને રિપોર્ટની ચર્ચાની તારીખ રજા પહેલાં જ નક્કી થઈ જાય છે. Hospital માંના દિવસો ઓપરેશન પછીના પાના પર સમજાવ્યા છે.
Menopause, follow-up અને પરિવારની તપાસ
બંને અંડાશય કાઢવામાં આવે ત્યારે menopause તરત અને કાયમ માટે આવે છે. આ જોખમ નથી, નક્કી વાત છે, અને ઓપરેશન પહેલાં તેની ચર્ચા થાય છે. આ પ્રકારના cancer માં મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ માટે, પોતાના રિપોર્ટની ચર્ચા પછી, hormone replacement લઈ શકાય છે.
| ક્યારે | શું તપાસાય |
|---|---|
| ઓપરેશન પછી બે અઠવાડિયે | ઘા, આખરી રિપોર્ટ, BRCA અને HRD નું પરિણામ, medical oncologist પાસે મોકલવું |
| બે વર્ષ સુધી દર ત્રણ મહિને | તકલીફો, pelvis સહિત તપાસ, વજન, CA-125 |
| ત્રીજાથી પાંચમા વર્ષ સુધી દર ચારથી છ મહિને | એ જ તપાસ |
| પાંચ વર્ષ પછી વર્ષે એક વાર | ડૉક્ટરની તપાસ; follow-up ક્યારે પૂરું કરવું તે દરેક માટે અલગ |
તબિયત સારી હોય અને CA-125 સ્થિર હોય ત્યાં સુધી scan નિયમિત નથી કરાતા; CA-125 વધે કે તકલીફ થાય તો CT થાય છે. સારું લાગતું હોય ત્યારે ફક્ત CA-125 નું વધવું chemotherapy ફરી શરૂ કરવાનું કારણ નથી. BRCA test positive આવે તો નજીકનાં સગાંને test ની સલાહ અપાય છે, અને test થઈ જાય ત્યાં સુધી ટીમ તેનું ધ્યાન રાખે છે.
Reports પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વંચાઈ ગયા હોય. સારવાર consultation માં, તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે.
વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો
સ્કેનમાં stage I લખ્યું છે, તો ઓપરેશન પછી તે બદલાઈ શકે?
હા. Scan નું stage કામચલાઉ છે. Washings, biopsy કે nodes માં scan માં ન દેખાયેલો ફેલાવો મળી શકે, અને આખરી stage pathology રિપોર્ટથી નક્કી થાય છે.
Scan માં nodes બરાબર હતી, તો પણ કેમ કાઢવામાં આવે?
કારણ કે nodes માંના નાના દાણા scan માં દેખાતા નથી. શરૂઆતના લાગતા રોગમાં pelvis અને aorta પાસેની nodes કાઢવાથી stage પાકું થાય છે.
બાળક જોઈએ છે, તો ગર્ભાશય બચાવી શકાય?
કદાચ, જો cancer stage IA, grade 1 કે 2, clear-cell સિવાયનું હોય, ગર્ભાવસ્થાની પાકી ઇચ્છા હોય, અને લખેલી સમજણ પછી.
ઓપરેશન પછી chemotherapy લેવી જ પડશે?
દરેક વખતે નહીં. Tumour board આખરી રિપોર્ટ પરથી નક્કી કરે છે. Stage II અને તેનાથી આગળ સામાન્ય રીતે અપાય છે; stage I માં પ્રકાર અને grade પર આધાર છે.
BRCA test સારવાર પહેલાં જ કેમ મોકલાય છે?
પરિણામ આવતાં અઠવાડિયાં લાગે છે, તે આગળની સારવારમાં કામ આવે છે, અને સગાંને test કરાવવો કે નહીં તે પણ કહે છે. રોગ પાછો આવે ત્યાં સુધી રાહ જોવાથી તે સમય ગુમાવાય છે.
સંબંધિત પાનાં
અંડાશયના cancer ની આખી માહિતી ovary cancer પાના પર, અને શરૂઆતના રોગની માહિતી early, localised ovarian cancer પાના પર છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Ovary Cancer Surgeon
Indian Ovary Cancer Institute I Ovary cyst & tumour treatment — SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, S G Highway, Ahmedabad, Gujarat 382481
Dr Swati Shah Gynec Oncologist I Uterus, Cervix, Ovary Cancer I Robotic & CRS HIPEC — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat 382428
Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.