અંડાશયના cancer નું stage ઓપરેશનમાં કેમ પાકું થાય?
છેલ્લે સુધાર્યું: 08-Oct-2026
Call કરો +91-63590-11009 Visit પહેલાં reports મોકલો
અંડાશય, નળી અને peritoneum ના cancer માટે FIGO નામની એક જ staging પદ્ધતિ છે. CT નું stage કામચલાઉ છે; પાકું stage ઓપરેશનથી મળે છે.
Stage I અને II માં મોટે ભાગે પહેલાં ઓપરેશન થાય. Stage III માં શું પહેલાં, તે tumour board નક્કી કરે. Stage IV ની શરૂઆત મોટે ભાગે chemotherapy થી.
Stage ઉપરાંત ચાર બાબતો સારવાર બદલે: ઓપરેશન પછી બાકી બીમારી, શરીરની તાકાત, BRCA અને HRD નો report, અને ગાંઠનો પ્રકાર અને grade.
‘Stage III’ સાંભળીને પરિવારનો પહેલો પ્રશ્ન
Report માં ‘stage III’ વાંચીને ઘણા પરિવાર પૂછે છે: હવે ઓપરેશન થશે કે નહીં? આ પાનું એ પ્રશ્નનો જવાબ આપે છે. Stage એટલે બીમારી કેટલે સુધી પહોંચી છે. પણ સારવાર એકલા stage થી નક્કી નથી થતી.
અંડાશય (ovary), fallopian tube (નળી) કે પેટના અંદરના પડ (peritoneum) માંથી શરૂ થતું cancer એક જ બીમારીની જેમ વર્તે છે. ત્રણેયનું stage FIGO 2014 પદ્ધતિથી નક્કી થાય છે, જે pathology report ના AJCC 8th edition સાથે મેળ ખાય છે.
અહીં epithelial પ્રકારની વાત છે, જે સામાન્ય પ્રકાર છે. Germ cell, sex cord-stromal અને borderline ગાંઠોની સારવારનો માર્ગ અલગ છે.
Scan કામચલાઉ stage આપે, ઓપરેશન પાકું stage આપે
Ovarian cancer નું stage ઓપરેશનથી નક્કી થાય છે. પેટના પડ પરના ઝીણા દાણા ઘણી વાર કોઈ scan માં દેખાતા નથી. એટલે CT report માં લખેલું stage પેટ ખોલીને જોયા સુધી કામચલાઉ ગણાય છે.
બીમારી શરૂઆતની લાગે ત્યારે ઓપરેશન છુપાયેલો ફેલાવો શોધવા માટે આ રીતે થાય છે:
- કંઈ પણ અડતાં પહેલાં પેટમાંથી પાણી (washings) લઈને તપાસ માટે મોકલાય છે.
- પેટના પડમાંથી નક્કી કરેલી જગ્યાઓએથી biopsy લેવાય છે, ભલે ત્યાં બધું સામાન્ય દેખાતું હોય.
- ગર્ભાશય, બંને નળી અને બંને અંડાશય કાઢવામાં આવે છે, સાથે omentum (પેટની ચરબીની ચાદર) પણ.
- પેડુ અને aorta પાસેની lymph nodes કાઢીને તપાસાય છે.
- Mucinous પ્રકાર હોય તો appendix પણ કાઢવામાં આવે છે.
આ બધા ટુકડાના pathology report પરથી પાકું stage નક્કી થાય છે. Scan માં એક જ અંડાશય પર બીમારી દેખાઈ હોય, છતાં washings કે biopsy ના report પરથી stage વધી શકે. અને stage વધે તો ઓપરેશન પછીની સારવાર બદલાય.
પહેલી વારના staging માં PET-CT નિયમિત રીતે નથી થતો; પેટની બહાર ફેલાવાની શંકા હોય ત્યારે જ થાય છે. ઓપરેશન પહેલાંની તપાસ વિશે કયો રિપોર્ટ શું નક્કી કરે પાના પર વાંચો.
દરેક stage નો અર્થ અને પહેલું પગલું
| Stage | અર્થ | સામાન્ય રીતે પહેલું પગલું |
|---|---|---|
| Stage I | બીમારી અંડાશય કે નળી પૂરતી | પૂરું staging ઓપરેશન; પછી chemotherapy જોઈએ કે નહીં તે આખરી report પરથી |
| Stage II | પેડુની અંદર ફેલાવો | બધી દેખાતી બીમારી કાઢતું ઓપરેશન, પછી chemotherapy |
| Stage III | પેડુની બહાર પેટના પડ પર, અને/અથવા પેટની પાછળની lymph nodes માં ફેલાવો | પહેલાં ઓપરેશન, અથવા પહેલાં chemotherapy અને વચ્ચે ઓપરેશન; પછી maintenance દવા આવી શકે |
| Stage IVA | ફેફસાંની આસપાસના પાણીમાં cancer cells | મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy, શક્ય હોય ત્યાં ઓપરેશન, પછી maintenance |
| Stage IVB | કોઈ અંગની અંદર, કે પેટની બહાર ફેલાવો | મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy, શક્ય હોય ત્યાં ઓપરેશન, પછી maintenance |
દરેક stage નું વિગતવાર પાનું અંગ્રેજીમાં છે: શરૂઆતનું cancer, locally advanced cancer, stage III અને stage IV.
Stage I: આખરી રિપોર્ટથી chemotherapy નક્કી થાય
Stage I માં ઓપરેશન બે કામ કરે છે: cancer કાઢે છે, અને stage સાબિત કરે છે. ઓપરેશન પછી chemotherapy જોઈએ કે નહીં તે પૂરા staging ના report પરથી નક્કી થાય છે.
બાળક ઇચ્છતી યુવાન સ્ત્રીમાં ગર્ભાશય અને બીજું અંડાશય રાખી શકાય, પણ માત્ર નાના જૂથમાં: stage IA, grade 1 કે 2, clear-cell પ્રકાર નહીં, ગર્ભાવસ્થાની પાકી ઇચ્છા, અને લખાણમાં નોંધાયેલું counselling. એ સિવાય સામાન્ય પૂરું ઓપરેશન સલાહભર્યું છે.
Stage II: પેડુનો દેખાતો રોગ કાઢી, પછી chemotherapy
બીમારી પેડુનાં બીજાં અંગો સુધી પહોંચી હોય ત્યારે ઓપરેશનમાં જેટલી દેખાય તે બધી કાઢવામાં આવે છે. ઓપરેશન પછી chemotherapy અપાય છે.
Stage III: પહેલું પગલું ડૉક્ટરોની ટીમ નક્કી કરે
Stage III માં સારવારનો ક્રમ દરેક દર્દી માટે અલગથી નક્કી થાય છે. જો દરેક દેખાતો દાણો કાઢી શકાય તેમ હોય અને સ્ત્રી મોટા ઓપરેશન માટે સક્ષમ હોય, તો પહેલાં ઓપરેશન થાય છે.
જો શરૂઆતમાં બધી બીમારી કાઢી શકાય તેમ ન હોય, જેમ કે નાના આંતરડાની mesentery ના મૂળ પર, લીવરના પ્રવેશદ્વાર (porta hepatis) પાસે, કે ઉપલા પેટમાં મોટા પ્રમાણમાં બીમારી, તો પહેલાં chemotherapy અપાય છે. શરીરની તાકાત, પોષણ કે બીજી બીમારીને કારણે અત્યારે મોટું ઓપરેશન સલામત ન હોય ત્યારે પણ એમ જ થાય છે. ત્રણથી ચાર cycle પછી વચગાળાનું (interval) ઓપરેશન, અને પછી બાકીની cycles, કુલ છ સુધી.
આ નિર્ણય એક surgeon નહીં, tumour board લે છે, અને માત્ર CT જોઈને નહીં. શંકા હોય તો laparoscopy થી ફેલાવાનો score (Fagotti score) જોવાય છે.
પહેલાં chemotherapy લીધી હોય એવા stage III માં interval ઓપરેશન વખતે પેટની અંદર ગરમ chemotherapy (HIPEC) એક વિકલ્પ છે, પણ ત્યારે જ જ્યારે ઓપરેશનમાં બધી દેખાતી બીમારી નીકળી ગઈ હોય. Stage III માં બીમારી બાકી રહી હોય ત્યારે, અને stage IV માં, chemotherapy સાથે bevacizumab નામની દવા ઉમેરાઈ શકે.
Stage IV ના બે પ્રકાર: શું બદલાય
Stage IVA એટલે ફેફસાંની આસપાસના પાણીમાં cancer cells મળ્યા છે. Stage IVB એટલે લીવર જેવા કોઈ અંગની અંદર, કે પેટની બહાર ફેલાવો.
બંનેમાં મોટે ભાગે શરૂઆત chemotherapy થી થાય છે. શક્ય હોય ત્યાં પછી ઓપરેશનનું આયોજન થાય છે, અને પછી maintenance દવા. Stage IV માં આયોજન અટકતું નથી; ફક્ત ક્રમ બદલાય છે.
Stage જેટલું જ વજન ધરાવતી ચાર બાબતો
એક જ stage ની બે સ્ત્રીઓને અલગ સારવારની સલાહ મળી શકે. તેનાં કારણો:
- ઓપરેશન પછી બાકી રહેલી બીમારી. સારવારથી બદલી શકાય એવું આ મોટું પરિબળ છે. ધ્યેય હંમેશાં એ જ કે કોઈ દેખાતી બીમારી બાકી ન રહે; ‘થોડું રહી જાય તો ચાલે’ એવું ધ્યેય નથી. જો ઓપરેશનમાં ખબર પડે કે બધું નહીં નીકળે, તો અધૂરું ઓપરેશન જાણીજોઈને નથી કરાતું: ટુકડો લઈને પેટ બંધ થાય અને પહેલાં chemotherapy અપાય.
- શરીરની તાકાત. જે સ્ત્રી પૂરી સક્રિય હોય, કે ફક્ત ભારે કામમાં તકલીફ હોય, તેને પૂરી સારવારનો માર્ગ અપાય છે. પોતાનું ધ્યાન રાખી શકે પણ કામ ન કરી શકે, albumin 3.0 થી ઓછું હોય, કે ઉંમર 75 થી વધુ અને બીજી બીમારી હોય, તો મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy અને પછી તાકાત ફરી તપાસાય. દિવસનો મોટો ભાગ પથારી કે ખુરશીમાં જતો હોય, તો આરામ અને રાહત પર કેન્દ્રિત સારવારની વાત થાય, palliative care ટીમ સાથે વહેલાં.
- BRCA અને HRD નો report. BRCA માં ફેરફાર છે કે નહીં, ગાંઠ HRD-positive છે કે નહીં, તેના પરથી chemotherapy પછીની maintenance દવા નક્કી થાય છે.
- ગાંઠનો પ્રકાર અને grade. Mucinous પ્રકારમાં appendix કાઢવામાં આવે છે. Stage IA માં અંડાશય બચાવવાનું ઓપરેશન શક્ય છે કે નહીં, તે grade અને clear-cell પ્રકાર નક્કી કરે છે.
Lymph nodes નો દાખલો સમજવા જેવો છે. શરૂઆતની લાગતી બીમારીમાં nodes stage જાણવા માટે કાઢવામાં આવે છે. Advanced બીમારીમાં બધી દેખાતી બીમારી નીકળી ગઈ હોય અને nodes સામાન્ય દેખાય, તો આખી node સફાઈ નથી કરાતી, કારણ કે તેનાથી તકલીફ વધે છે પણ ફાયદો નથી. મોટી થયેલી nodes કાઢવામાં આવે છે.
Stage અને plan પર છેલ્લી મહોર કોણ મારે
પહેલી સારવાર પહેલાં દરેક દર્દીની ચર્ચા tumour board (MDT) માં થાય છે. પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy તે board નો નિર્ણય છે, અને pathology report આવે ત્યારે પાકું stage નક્કી થાય છે.
Reports અગાઉથી મોકલી શકાય, જેથી consultation વખતે તે વાંચેલા હોય. સારવાર consultation માં, તપાસ પછી નક્કી થાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
CT માં stage III લખ્યું છે. ઓપરેશન પછી એ બદલાઈ શકે?
હા. CT કામચલાઉ stage આપે છે. ઓપરેશન અને pathology report પાકું stage આપે છે, અને ઓપરેશનમાં મળેલા ઝીણા દાણા stage બદલી શકે.
Stage IV હોય તો ઓપરેશન થાય જ નહીં?
એવું નથી. Stage IV માં મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy અપાય છે, અને શક્ય હોય ત્યાં પછી ઓપરેશનનું આયોજન થાય છે. પછી maintenance દવા આવે છે.
Stage I માં ઓપરેશન પછી બાળક થઈ શકે?
ક્યારેક. ગર્ભાશય અને એક અંડાશય રાખવાનું ફક્ત stage IA, grade 1 કે 2, clear-cell સિવાયના પ્રકારમાં, ગર્ભાવસ્થા ઇચ્છતી સ્ત્રીમાં, લખાણમાં નોંધાયેલા counselling પછી વિચારાય છે.
મારી બહેનપણીની nodes નહોતી કાઢી, મારી કેમ કાઢી?
શરૂઆતની લાગતી બીમારીમાં stage જાણવા nodes કાઢવી પડે છે. Advanced બીમારી પૂરી નીકળી ગઈ હોય અને nodes સામાન્ય દેખાય, તો તે રહેવા દેવાય છે.
Stage જાણવા PET-CT કરાવવો પડે?
નિયમિત રીતે નહીં. Stage CT અને ઓપરેશનથી નક્કી થાય છે. પેટની બહાર ફેલાવાની શંકા હોય ત્યારે PET-CT વપરાય છે.
સંબંધિત પાનાં
દરેક stage ની સર્જરી વિશે અમદાવાદમાં ovarian cancer ની સર્જરી પાના પર વાંચો.
- Ovarian cancer ની સર્જરી
- શરૂઆતનું (early) ovarian cancer
- Locally advanced ovarian cancer
- Stage III ovarian cancer
- Stage IV ovarian cancer
- Cytoreductive surgery (CRS)
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Ovary Cancer Surgeon
Indian Ovary Cancer Institute I Ovary cyst & tumour treatment — SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, S G Highway, Ahmedabad, Gujarat 382481
Dr Swati Shah Gynec Oncologist I Uterus, Cervix, Ovary Cancer I Robotic & CRS HIPEC — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat 382428
Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp
Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.