Ovarian cancer ની તપાસ: કયો રિપોર્ટ શું નક્કી કરે | IOCI

Ovarian cancer ની તપાસ: કયો રિપોર્ટ શું નક્કી કરે?

છેલ્લે સુધાર્યું: 07-Oct-2026

Call કરો +91-63590-11009   Visit પહેલાં reports મોકલો

દરેક તપાસથી એક નિર્ણય થાય છે

ઘરનાં સભ્યો ઘણી વાર પૂછે છે: “આટલા બધા test શા માટે? સીધું ઓપરેશન કેમ નહીં?” જવાબ એ છે કે દરેક રિપોર્ટ એક રસ્તો ખોલે છે અને બીજો બંધ કરે છે. ઓપરેશન કરવું કે નહીં, અને ક્યારે, એ આ રિપોર્ટ પરથી જ નક્કી થાય છે.

Ovary, fallopian tube અને primary peritoneal cancer, તપાસ અને સારવાર માટે આ ત્રણેય એક જ બીમારી ગણાય છે. એટલે ત્રણમાંથી કોઈની પણ શંકા હોય, તપાસ એ જ રહે છે.

તપાસ આ પાંચ સવાલના જવાબ આ ક્રમમાં આપે છે:

એક surgeon તરીકે કહું — રિપોર્ટની ફાઈલ જાડી થાય એથી ગભરાશો નહીં. દરેક રિપોર્ટનું કામ નક્કી છે, અને નીચે એક પછી એક સમજાવ્યું છે.

Ultrasound: ગાંઠ cancer જેવી દેખાય છે કે નહીં

પહેલો scan યોનિમાર્ગ (vagina) થી અને પેટ ઉપરથી કરાતો ultrasound છે. રિપોર્ટ એક standard ભાષામાં (IOTA કે O-RADS) લખાય છે, જેથી દરેક doctor એક જ વર્ણન વાંચે.

ત્રણ બાબતો ચિંતા વધારે છે: ગાંઠની અંદર ઘન (solid) ભાગ, અંદરની દીવાલ પર આંગળી જેવા ઉભાર (papillary projections), અને ગાંઠની અંદર લોહીનો પ્રવાહ.

આ શું નક્કી કરે છે: આવી ગાંઠમાં આગળ blood markers અને CT થાય છે. Ultrasound જે ગાંઠને ઓળખી ન શકે, એના માટે pelvis નો MRI થાય છે. એ સિવાય MRI રોજનો test નથી.

CA-125 અને CEA: ovary કે આંતરડું?

એકલો CA-125 નિદાન નથી કરતો; નિદાન tissue થી થાય છે. આ તબક્કે એનો ખરો ઉપયોગ CEA સાથેની સરખામણીમાં છે. CEA આંતરડાના cancer માં વધારે વધે છે. સાથે CA 19-9 પણ જોવાય છે.

આ શું નક્કી કરે છે: CA-125 નું મૂલ્ય CEA કરતાં 25 ગણાથી વધારે હોય, તો શરૂઆત ovary માંથી હોવાની શક્યતા વધે છે. 25 ગણું કે ઓછું હોય, તો કોઈ પણ સારવાર પહેલાં colonoscopy અને upper GI endoscopy થાય છે. એ ovary સુધી ફેલાયેલું આંતરડા કે હોજરીનું cancer શોધે છે.

આંતરડામાંથી શરૂ થયેલા cancer ની સારવારનો રસ્તો જુદો છે. એટલે આ એક સરખામણી આખા plan ની દિશા ફેરવી શકે છે.

CT scan: ઓપરેશનમાં શું કાઢી શકાશે

છાતી, પેટ અને pelvis નો contrast CT બતાવે છે કે બીમારી ક્યાં ક્યાં છે. Radiologist ને ખાસ આ જગ્યાઓ વિશે લખવાનું કહેવાય છે, કારણ કે ઓપરેશનના અંતે કંઈ દેખાતું ન રહે એવું શક્ય છે કે નહીં, એ એના પરથી નક્કી થાય છે:

• omentum, એટલે પેટની અંદરનો ચરબીનો પડદો, અને એ જાડો થઈને ‘cake’ જેવો થયો છે કે નહીં
• diaphragm ની નીચેની સપાટી
• લીવરના પ્રવેશદ્વાર આસપાસનો ભાગ (porta hepatis)
• નાના આંતરડાને પકડી રાખતા mesentery નું મૂળ, અને એ અંદર ખેંચાયું છે કે નહીં
• આંતરડાની સપાટી
• પેટની પાછળની lymph nodes

આ શું નક્કી કરે છે: પહેલાં ઓપરેશન, કે પહેલાં chemotherapy ની ત્રણ-ચાર cycle અને પછી ઓપરેશન. નાના આંતરડાના mesentery પર, લીવરના પ્રવેશદ્વાર પાસે કે ઉપરના પેટમાં વધારે બીમારી હોય, તો પહેલાં chemotherapy તરફ ઇશારો થાય છે.

ફક્ત CT થી આ નક્કી થતું નથી. શંકા હોય ત્યારે diagnostic laparoscopy, એટલે નાના કાપથી અંદર જોવું, કરીને ફેલાવાનો score (Fagotti score) અપાય છે. લક્ષ્ય એવું ઓપરેશન છે જેના અંતે કંઈ દેખાતું ન રહે. જાણી જોઈને અધૂરું ઓપરેશન કરાતું નથી.

કોઈ પણ chemotherapy પહેલાં tissue થી નિદાન

Tissue થી નિદાન થયા વગર chemotherapy શરૂ થતી નથી. પહેલાં chemotherapy આપવાની હોય, તો tissue scan ની મદદથી લીધેલી core biopsy માંથી, અથવા diagnostic laparoscopy માંથી મળે છે.

FNA, એટલે ઝીણી સોયથી ખેંચેલા થોડા કોષ, પૂરતું નથી. પેટ કે છાતીનું પાણી એકલું પણ પૂરતું નથી, જોકે એ પાણી જ્યારે પણ કઢાય ત્યારે એની તપાસ થાય જ છે.

આ શું નક્કી કરે છે: પહેલાં ઓપરેશન થવાનું હોય, તો ઓપરેશન જ tissue અને stage બંને આપે છે. કંઈ પણ અડતાં પહેલાં પેટમાંથી washings લેવાય છે. બીમારી શરૂઆતની લાગે, તો પેટના અસ્તરમાંથી biopsies પણ લેવાય છે.

એટલે CT રિપોર્ટ પરનો stage કામચલાઉ છે. Ovarian cancer નો stage ઓપરેશનમાં નક્કી થાય છે, કારણ કે નાના દાણા કોઈ scan માં ન દેખાય એટલા પાતળા હોઈ શકે.

BRCA અને HRD: હમણાં મોકલાય, પછી કામ આવે

BRCA1 અને BRCA2 નો test, લોહીમાંથી કે ગાંઠમાંથી, અને HRD નો test પહેલી મુલાકાતે જ મોકલાય છે. ભારતમાં રિપોર્ટ આવતાં આશરે ત્રણથી પાંચ અઠવાડિયાં લાગે છે.

આ શું નક્કી કરે છે: chemotherapy પછી બીમારીને કાબૂમાં રાખવા અપાતી maintenance દવા. BRCA માં ફેરફાર (mutation) છે, HRD positive છે, કે બંને નથી, એના પરથી દવા બદલાય છે. Test ફક્ત બીમારી પાછી આવે ત્યારે મોકલાય, તો શરૂઆતથી maintenance નું plan કરવાની તક જતી રહે છે. આ ટાળી શકાય એવી, ઘણી વાર થતી ભૂલ છે.

BRCA નું પરિણામ આખા પરિવાર માટે મહત્ત્વનું છે. Positive આવે, તો માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન અને સંતાનોને test ઓફર કરાય છે, અને test થાય ત્યાં સુધી ટીમ પીછો કરે છે.

શરીર સારવાર કેટલી સહન કરી શકશે?

Blood count, kidney અને liver ના test, albumin અને clotting તપાસાય છે. રોજનું કેટલું કામ જાતે થાય છે એના પરથી fitness score (ECOG) નોંધાય છે.

આ શું નક્કી કરે છે: રોજનું બધું કામ જાતે કરી શકતી સ્ત્રીને પૂરો રસ્તો ઓફર થાય છે. રોજિંદા કામમાં મર્યાદા હોય, albumin ઓછું હોય, કે 75 થી વધુ ઉંમર સાથે બીજી બીમારી હોય, તો મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy અપાય છે, અને ઓપરેશન પહેલાં શરીરની તૈયારી ફરી તપાસાય છે.

તાજેતરમાં વધારે વજન ઘટ્યું હોય, શરીરનું વજન ઓછું હોય, albumin ઓછું હોય, કે એક અઠવાડિયાથી વધુ રોજના અડધાથી ઓછું ખવાતું હોય, તો dietitian જોડાય છે. OPD થી જ કસરત અને પોષણનો કાર્યક્રમ (prehabilitation) શરૂ થાય છે.

આ તબક્કે ભાગ્યે જ plan બદલતી તપાસ

પહેલા staging માં PET-CT નો ભાગ નથી. પેટની બહાર ફેલાવાની શંકા હોય, કે પછીથી બીમારી પાછી આવી હોવાનું બીજા scan માં અસ્પષ્ટ હોય, ત્યારે એ વપરાય છે.

Pelvis નો MRI ફક્ત ત્યારે, જ્યારે ultrasound ગાંઠનું વર્ણન ન કરી શકે.

બધા રિપોર્ટ ભેગા કોણ જુએ છે

કોઈ એક રિપોર્ટ સારવાર નક્કી નથી કરતો. પહેલી સારવાર પહેલાં દરેક case tumour board (MDT) માં ચર્ચાય છે. પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy, એ board નો નિર્ણય છે, એક surgeon નો નહીં.

Reports પહેલેથી મોકલી શકાય, જેથી consultation શરૂ થાય ત્યારે એ વંચાઈ ગયા હોય. સારવાર consultation માં, તપાસ કર્યા પછી નક્કી થાય છે.

Gota OPD માં Dr Swati Shah ની consultation માટે call કરો — +91-63590-11009

સંબંધિત પાનાં

ઓપરેશન વિશે વિગતે અમદાવાદમાં ovarian cancer ની સર્જરી પાના પર વાંચો.

• Ovarian cancer ની સર્જરી
• Ovarian cancer માં cytoreductive surgery (CRS)
• Ovarian cancer માં chemotherapy
• શરૂઆતનું, ovary પૂરતું cancer
• આગળ વધેલું ovarian cancer