નબળું શરીર કે બાળકની ઇચ્છા: ovarian cancer ની સારવાર બદલાય?
છેલ્લે સુધાર્યું: 12-Oct-2026
Dr Swati Shah
MS, DrNB (Surgical Oncology)
Ovary Cancer Surgeon
Apollo Hospital, ભાટ, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ 4.96, 24 Google reviews
ટૂંકમાં
મોટા ભાગની બહેનો માટે ovarian cancer ની સારવારનો એક નક્કી રસ્તો હોય છે. થોડા સંજોગોમાં સારવારનો ક્રમ, ઓપરેશનનું કદ કે પરિવારની તપાસ બદલાય છે.
ગર્ભાશય અને એક અંડાશય બચાવવાનું ફક્ત ત્યારે શક્ય છે જ્યારે cancer એક જ અંડાશયમાં, ખૂબ શરૂઆતનું અને ધીમું હોય, અને બહેનને ખરેખર બાળક જોઈતું હોય.
શરીરમાં તાકાત કે પોષણ ઓછું હોય, તો મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy અપાય છે. શરીર તૈયાર થાય અને ફરી તપાસ થાય, પછી ઓપરેશન આવે છે.
સામાન્ય રસ્તો ક્યારે બદલાય?
સામાન્ય રીતે પહેલાં ઓપરેશન કરીને દેખાતું બધું cancer કઢાય છે, પછી chemotherapy ના છ cycle અપાય છે. પણ દરેક બહેન માટે આ રસ્તો સરખો નથી. Dr Swati Shah ના OPD માં જે સંજોગો વારંવાર આવે છે, તે નીચે છે. દરેક કેસ પહેલાં tumour board માં ચર્ચાય છે.
| તમારી સ્થિતિ | શું બદલાય |
|---|---|
| આગળ જતાં બાળક જોઈએ છે. | નાનું ઓપરેશન, જેમાં ગર્ભાશય અને એક અંડાશય રહે. ફક્ત ખૂબ શરૂઆતના અને અમુક પ્રકારના cancer માં. |
| શરીર નબળું છે, ઉંમર મોટી સાથે બીજી બીમારી છે, કે પોષણ ઓછું છે. | પહેલાં chemotherapy, સાથે ખોરાક અને કસરતની મદદ. તાકાત આવે પછી ઓપરેશન. |
| BRCA માં ફેરફાર મળ્યો છે. | Chemotherapy પછીની ગોળી એ નક્કી કરે. મા, બહેન અને દીકરીને પણ તપાસ સૂચવાય. |
| Cancer ક્યાંથી શરૂ થયું, એ સ્પષ્ટ નથી. | પહેલાં આંતરડું અને હોજરી તપાસાય. ઓપરેશન પહેલાં tumour board નક્કી કરે. |
| પહેલી મુલાકાતે જ તબિયત ખૂબ ખરાબ છે. | આંતરડું બંધ, પેટ તંગ ફૂલેલું, લોહી પડવું કે ગાંઠ ફાટવી હોય તો એ જ દિવસે તપાસ. |
| બધું cancer કાઢી શકાય એમ નથી. | અધૂરું ઓપરેશન નહીં. પહેલાં chemotherapy, પછી મુખ્ય ઓપરેશન. |
બાળક જોઈએ છે એવી યુવતી
બાળક માટે અંગ બચાવતા ઓપરેશનમાં અસરવાળું અંડાશય અને નળી કઢાય છે, પણ ગર્ભાશય અને બીજું અંડાશય રહે છે. Stage જાણવાનાં બધાં પગલાં તો થાય જ છે.
આ રસ્તો ચાર વાત સાથે સાચી હોય ત્યારે જ લેવાય. Cancer ફક્ત એક અંડાશયમાં હોય (stage IA). તે ધીમું કે મધ્યમ grade નું હોય. તે clear-cell પ્રકારનું ન હોય. અને બહેનને ખરેખર બાળક જોઈતું હોય. આ વાતચીત ઓપરેશન પહેલાં લખીને રખાય છે.
ઓપરેશનમાં પેટમાંથી પાણી લઈને તપાસાય છે. પેટના પડ અને ચરબીના પડદા (omentum) માંથી ટુકડા લેવાય છે. Lymph nodes પણ કાઢીને તપાસાય છે. આનાથી stage પાકો થાય. કોઈ એક શરત પણ ન મળે, તો પૂરું ઓપરેશન જ સલાહભર્યું છે. બહેનો કેવી રીતે પસંદ થાય, તે fertility બચાવતા ઓપરેશનના પાના પર છે.
શરીર મોટા ઓપરેશન માટે તૈયાર ન હોય તો
Ovarian cancer નું ઓપરેશન લાંબું ચાલી શકે. પહેલાં ઓપરેશન કે પહેલાં chemotherapy, એ શરીરની તાકાત અને પોષણ નક્કી કરે છે. દિવસનો મોટો ભાગ સૂઈ રહેવું પડતું હોય, કે લોહીમાં protein (albumin) ઓછું હોય, તો મોટે ભાગે પહેલાં chemotherapy આવે. મોટી ઉંમર સાથે બીજી બીમારી હોય તો પણ એવું જ.
ત્રણ કે ચાર cycle પછી ફરી તપાસ થાય છે, અને શરીર તૈયાર હોય તો ઓપરેશન થાય. જે બહેન મોટા ભાગે પથારીમાં જ રહે છે, તેમને પહેલાં palliative care ની ટીમ સાથે આરામ અને રાહતની સારવાર સૂચવાય છે. એ વાતચીતમાં તેમની પોતાની ઇચ્છા આગળ રહે છે.
છેલ્લા મહિનાઓમાં વજન ઘણું ઘટ્યું હોય, શરીર ખૂબ પાતળું હોય, કે અઠવાડિયાથી વધુ સમય અડધું જ જમાતું હોય, તો dietitian ને પહેલાં બતાવાય છે. તૈયારી પહેલી મુલાકાતથી જ શરૂ થાય:
- રોજ ચાલવું, ધીમે ધીમે વધારતાં.
- શ્વાસની કસરત, નાના સાધન સાથે.
- Protein નો વધારાનો ખોરાક, dietitian કહે તેમ.
- લોહીની ઉણપ અને ઓછું iron ઓપરેશન પહેલાં સુધારવું.
BRCA નું પરિણામ અને પરિવાર
BRCA અને HRD ની તપાસ નિદાન વખતે જ મોકલાય છે, પછી નહીં. પરિણામ આવતાં ત્રણથી પાંચ અઠવાડિયાં લાગે, અને chemotherapy પછીની દવા એ નક્કી કરે.
BRCA માં ફેરફાર હોય એવી બહેનને PARP inhibitor નામની maintenance ગોળીથી ખાસ મોટો લાભ મળે છે. ક્યારેય ન મોકલાયેલા report ની રાહ જોવામાં થતું મોડું આ સારવારમાં વારંવાર થતી, ટાળી શકાય એવી ભૂલ છે. એટલે sample પહેલી મુલાકાતે જ જાય.
BRCA નો ફેરફાર વારસામાં ઊતરી શકે. તમને હોય, તો તમારાં મા, બહેનો અને દીકરીઓને તપાસ સૂચવાય છે. એ તપાસ થઈ ન જાય ત્યાં સુધી સારવાર કરનારા એનો હિસાબ રાખે છે, કારણ કે આ વાત ઘણી વાર ભુલાઈ જાય છે.
Cancer નું મૂળ અંગ સ્પષ્ટ ન હોય તો
પેટના પડમાં ફેલાયેલું cancer દર વખતે અંડાશયથી શરૂ થયું હોય એવું નથી. એ આંતરડા, હોજરી કે appendix માંથી પણ આવી શકે, અને ત્યારે સારવાર જુદી હોય. લોહીના બે marker, CA-125 અને CEA, મદદ કરે છે. CA-125 એ CEA કરતાં સ્પષ્ટ રીતે વધારે ન હોય, તો પહેલાં colonoscopy અને ઉપરની endoscopy થાય છે.
ગર્ભનળીનું cancer અને પેટના પડમાં જ શરૂ થતું cancer (primary peritoneal cancer) ovarian cancer જેવી જ રીતે સારવાર પામે છે. Mucinous પ્રકાર હોય તો ઓપરેશનમાં appendix પણ કઢાય છે. મૂળ અંગ હજુ સ્પષ્ટ ન હોય, તો ઓપરેશન પહેલાં tumour board નિર્ણય લે છે. Chemotherapy પહેલાં હંમેશા core needle થી કે laparoscopy થી ટુકડો લેવાય છે. ફક્ત પાણીની તપાસ પૂરતી નથી.
બધું cancer કાઢી ન શકાય ત્યારે
અધૂરું ઓપરેશન ફાયદો નથી કરતું. બધું દેખાતું cancer નીકળી શકે એમ ન હોય, તો ટુકડો લઈને પહેલાં chemotherapy અપાય, અને મુખ્ય ઓપરેશન પછી થાય.
બધું નીકળશે કે નહીં, એ laparoscopy થી કે પેટ ખોલીને જોવાય છે, ફક્ત scan પરથી નહીં. ક્યારેક એ પેટ ખોલ્યા પછી જ સમજાય. ત્યારે surgeon ત્યાં જ અટકે, biopsy લે અને પેટ બંધ કરે. ત્રણ કે ચાર cycle chemotherapy પછી મુખ્ય ઓપરેશન થાય છે. Stage III માં એ વખતે પેટની અંદર ગરમ chemotherapy (HIPEC) ઉમેરી શકાય. કોને એ માફક આવે, તે cytoreductive surgery ના પાના પર છે.
Chemotherapy માં bevacizumab હોય, તો સમય સાચવવો પડે. ઓપરેશન પછી ચાર અઠવાડિયાં સુધી એ શરૂ ન થાય, અને પછીના ઓપરેશનના ઓછામાં ઓછા છ અઠવાડિયાં પહેલાં બંધ થાય.
આમાંનું કંઈ પણ થાય તો એ જ દિવસે hospital આવો:
- પેટ ફૂલેલું, ઊલટી, અને ઝાડો કે વાછૂટ બંધ.
- પેટ એટલું તંગ કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ.
- પેટમાં અચાનક ખૂબ દુખાવો.
- લોહી પડવું, કે ચક્કર આવીને પડી જવું.
- નવો શ્વાસ ચડવો, કે છાતીમાં દુખાવો.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
Ovarian cancer માં ગર્ભાશય બચાવી શકાય?
ફક્ત ખૂબ શરૂઆતના cancer માં, જે એક જ અંડાશય પૂરતું હોય, ધીમું કે મધ્યમ grade નું હોય અને clear-cell ન હોય, અને બહેનને બાળક જોઈતું હોય. ગર્ભાશય અને બીજું અંડાશય રહે, પણ stage જાણવાની પૂરી તપાસ થાય.
મારી ઉંમર પંચોતેર ઉપર છે, મારું ઓપરેશન થશે?
એકલી ઉંમર નક્કી નથી કરતી. શરીરની તાકાત, બીજી બીમારી અને પોષણ નક્કી કરે છે. ઘણી મોટી ઉંમરની બહેનોને પહેલાં chemotherapy અપાય છે, અને તાકાત આવે પછી ઓપરેશન થાય છે.
મારી બહેને BRCA ની તપાસ કેમ કરાવવી?
BRCA નો ફેરફાર વારસામાં આવી શકે. તમને હોય તો તમારાં મા, બહેનો અને દીકરીઓને પણ હોઈ શકે. વહેલું ખબર પડે તો એ પોતાની સંભાળનું આયોજન કરી શકે.
અંડાશયની ગાંઠમાં colonoscopy કેમ કરાવવી પડે?
Ovarian cancer જેવું દેખાતું અમુક cancer આંતરડા કે હોજરીમાંથી શરૂ થયું હોય છે. લોહીના marker એ તરફ ઇશારો કરે, તો સારવારનો plan પહેલાં colonoscopy અને ઉપરની endoscopy થાય છે.
તકલીફ નથી, પણ CA-125 વધે છે; chemotherapy ફરી શરૂ?
ફક્ત આંકડા પરથી નહીં. CT scan થાય છે, અને નિર્ણય તમારી તબિયત, લક્ષણો અને scan પરથી લેવાય છે, ફક્ત CA-125 પરથી નહીં.
સંબંધિત પાનાં
Institute માં ovarian cancer ની સારવાર કેવી રીતે થાય, તે ovarian cancer ના પાના પર છે, જ્યાં stage, ઓપરેશન અને chemotherapy એક સાથે સમજાવ્યાં છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Ovary Cancer Surgeon
Consultation: Gota OPD, Gota, Ahmedabad. ઓપરેશન: Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
Indian Ovary Cancer Institute I Ovary cyst & tumour treatment — SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, S G Highway, Ahmedabad, Gujarat 382481
Dr Swati Shah Gynec Oncologist I Uterus, Cervix, Ovary Cancer I Robotic & CRS HIPEC — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat 382428
ફોન: +91-63590-11009 · WhatsApp: +91-63590-11009
કોઈએ કહ્યું કે તમારો કેસ જુદો છે, કે તમને પોતાને એવું લાગે છે? Scan, biopsy અને BRCA ના reports WhatsApp પર પહેલાં મોકલી શકો છો, જેથી મુલાકાત શરૂ થાય ત્યારે એ વાંચી લીધેલા હોય. સારવારનો plan consultation માં, તપાસ પછી જ નક્કી થાય છે. ફોન કરો +91-63590-11009 મુલાકાત પહેલાં reports મોકલો
Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.