સારવાર પછીની તપાસ: કેટલી વાર, અને CA-125 વધે તો?
છેલ્લે સુધાર્યું: 10-Oct-2026
Dr Swati Shah
MS, DrNB (Surgical Oncology)
Ovary Cancer Surgeon
Apollo Hospital, ભાટ, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ 5.0 · 18 Google reviews
ટૂંકમાં
અંડાશય, નળી કે પેટના પડના cancer ની સારવાર પૂરી થયા પછી પહેલાં બે વર્ષ દર ત્રણ મહિને, ત્રીજાથી પાંચમા વર્ષ સુધી દર ચારથી છ મહિને, અને પછી વર્ષમાં એક વાર મળવાનું થાય છે.
દરેક મુલાકાતમાં તકલીફો વિશે પૂછપરછ, અંદરની તપાસ સાથે શરીરની તપાસ, વજન, રોજની હરફર અને CA-125 નો લોહીનો test થાય છે. તબિયત સારી હોય અને CA-125 સામાન્ય હોય, ત્યાં સુધી સ્કેન નિયમિત રીતે નથી કરાતું.
તમે સારું અનુભવતાં હો અને ફક્ત CA-125 વધે, તો એટલા માટે chemotherapy ફરી શરૂ નથી થતી. CA-125 વધે કે નવી તકલીફ દેખાય ત્યારે CT સ્કેન થાય છે, અને આગળનું પગલું આંકડા પરથી નહીં, તમારી આખી સ્થિતિ જોઈને નક્કી થાય છે.
ઓપરેશન પછી બે અઠવાડિયે પહેલી મુલાકાત
નિયમિત તપાસ chemotherapy પહેલાં જ શરૂ થઈ જાય છે. Operation પછી લગભગ બે અઠવાડિયે ઘા, અને stoma હોય તો એ, તપાસાય છે, અને આખરી pathology report તમને વિગતે સમજાવાય છે. Chemotherapy માટે medical oncologist પાસે મોકલાય છે, અને આ જ મુલાકાતમાં એક વાત પાકી કરાય છે: BRCA અને HRD નું પરિણામ આવી ગયું છે, અને maintenance સારવારનો નિર્ણય થઈ ગયો છે.
ઘરે ગયા પછીનાં અઠવાડિયાંમાં બે તકલીફ દેખાઈ શકે, અને બંનેમાં આગલી મુલાકાતની રાહ નહીં, તરત ફોન કરવો. પગમાં સોજો, છાતીમાં દુખાવો કે શ્વાસ ચડે તો લોહીનો ગઠ્ઠો હોઈ શકે; આ cancer માં ગઠ્ઠાનું જોખમ વધારે છે, એટલે જ લોહી પાતળું કરવાનાં injection રજા પછી 28 દિવસ ચાલુ રહે છે. Operation નાં અઠવાડિયાં પછી યોનિમાંથી પાણી જેવું પ્રવાહી આવે તો એ સામાન્ય રુઝ નથી, બતાવવું જરૂરી છે. શરૂઆતનાં અઠવાડિયાંમાં શું સામાન્ય છે, એ ovarian cancer ના ઓપરેશન પછીની રિકવરી પાના પર છે.
તપાસનું સમયપત્રક
સારવાર પૂરી થાય પછી મુલાકાતો એક નક્કી ક્રમમાં ગોઠવાય છે. વર્ષો જાય તેમ બે મુલાકાત વચ્ચેનો ગાળો લંબાય છે, પણ તપાસ એ જ રહે છે.
| ક્યારે | કેટલી વાર | શું થાય |
|---|---|---|
| Operation પછી બે અઠવાડિયે | એક વાર | ઘા કે stoma ની તપાસ, pathology ની વાત, chemotherapy માટે મોકલવું, BRCA/HRD નું પરિણામ અને maintenance નો નિર્ણય પાકો |
| પહેલાં બે વર્ષ | દર ત્રણ મહિને | તકલીફોની પૂછપરછ, અંદરની તપાસ સાથે શરીરની તપાસ, વજન, હરફર, CA-125 |
| ત્રીજાથી પાંચમા વર્ષ સુધી | દર ચારથી છ મહિને | એ જ તપાસ |
| પાંચ વર્ષ પછી | વર્ષમાં એક વાર | ડોક્ટરની તપાસ; નિયમિત મુલાકાત ક્યારે બંધ કરવી એ દરેક બહેન માટે અલગ નક્કી થાય |
દરેક મુલાકાતમાં શું તપાસાય?
- તમે કેમ છો. પેટ ફૂલવું, પેટનો ઘેરાવો વધવો, થોડું ખાતાં જ પેટ ભરાઈ જવું, પેટ કે પેડુમાં દુખાવો, અને વજન ઘટવું, આ બધું દર વખતે પુછાય છે.
- શરીરની તપાસ. પેટ તપાસાય છે, અને અંદરની તપાસમાં pelvis અને યોનિનો ઉપલો છેડો, જ્યાં ગર્ભાશય હતું, જોવાય છે.
- વજન અને હરફર. તમારું વજન, અને રોજ કેટલું કામ કરી શકો છો, એ દર મુલાકાતે નોંધાય છે.
- CA-125. પહેલાં પાંચ વર્ષ દરેક મુલાકાતે લેવાતો લોહીનો test.
દર વખતે સ્કેન કેમ નથી થતું?
તમને કોઈ તકલીફ ન હોય અને CA-125 સામાન્ય હોય, ત્યાં સુધી સ્કેન સમયપત્રક મુજબ નથી થતું. CA-125 વધે કે નવી તકલીફ દેખાય ત્યારે CT સ્કેન થાય છે; PET-CT ફક્ત શંકાવાળા તારણ માટે, કે પેટની બહાર ફેલાવાની શંકા હોય ત્યારે રખાય છે.
ઘણા પરિવારો દર થોડા મહિને સ્કેનની અપેક્ષા રાખે છે, અને ન લખાય તો ચિંતા કરે છે. આ ક્રમ જાણીજોઈને છે: મુલાકાત, શરીરની તપાસ અને CA-125 મળીને જ કહે છે કે સ્કેનની જરૂર ક્યારે છે.
CA-125 વધે ત્યારે શું?
CA-125 વધે, એ ઘડીનો મોટા ભાગની બહેનોને સૌથી વધુ ડર હોય છે. એ વધુ ધ્યાનથી જોવાનો સંકેત છે, chemotherapy આપોઆપ ફરી શરૂ કરવાનો નહીં. તમે સારું અનુભવતાં હો, તો ફક્ત આંકડા પરથી સારવાર શરૂ કરવાની સલાહ નથી; નિયમ એ છે કે આંકડાની નહીં, દર્દીની સારવાર થાય.
- CT સ્કેન થાય છે. એ બતાવે છે કે રોગ પાછો આવ્યો છે કે નહીં, અને ક્યાં.
- કેસ tumour board માં જાય છે. ફરી operation થઈ શકે એવો દરેક પાછો આવેલો રોગ ત્યાં ચર્ચાય છે.
- છેલ્લી platinum chemotherapy ને કેટલો સમય થયો, એ ગણાય છે. એ ગાળો છ મહિના કે વધુ છે કે નહીં, એના પરથી આગળની દવા નક્કી થાય છે.
- અમુક બહેનોમાં બીજું operation વિચારાય છે. Platinum પછી છ મહિના કે વધુ સમયે રોગ પાછો આવે, અને tumour board ના મૂલ્યાંકનમાં રોગ આખો કાઢી શકાય એમ લાગે, તો બીજું cytoreduction ઓપરેશન સૂચવી શકાય.
- તકલીફોની સંભાળ વહેલી શરૂ થાય છે. Palliative care ની ટીમ દરેક વખતે રોગ પાછો આવે ત્યારે જોડાય છે, ફક્ત છેલ્લે નહીં, જેથી સારવારની સાથે તકલીફો કાબૂમાં રહે.
પાછા આવેલા રોગની સારવાર recurrent ovarian cancer પાના પર છે.
આમાંનું કંઈ પણ દેખાય તો આગલી મુલાકાતની રાહ ન જુઓ:
- પેટ પર નવો કે વધતો સોજો, કે મટે નહીં એવું પેટ ફૂલવું.
- ઊલટી સાથે ફૂલેલું, તંગ પેટ, કે ઝાડો અથવા વાયુ બિલકુલ ન નીકળે.
- પગમાં સોજો, છાતીમાં દુખાવો કે અચાનક શ્વાસ ચડવો.
- Operation પછીનાં અઠવાડિયાંમાં યોનિમાંથી પાણી જેવું પ્રવાહી.
- પેટ કે પેડુમાં નવો દુખાવો, જે જતો જ ન હોય.
Chemotherapy પછીની maintenance દવા
ઘણી બહેનોમાં નિયમિત તપાસની સાથે chemotherapy પૂરી થયા પછીની maintenance સારવાર ચાલે છે. કઈ દવા, કે દવા જ નહીં, એ BRCA અને HRD ના પરિણામ પર આધાર રાખે છે, અને એ છેલ્લી chemotherapy પછી બાર અઠવાડિયાંની અંદર શરૂ થવી જોઈએ.
| Test નું પરિણામ | સામાન્ય રીતે ચર્ચાતી maintenance |
|---|---|
| BRCA1 કે BRCA2 માં ફેરફાર | Olaparib ની ગોળી, બે વર્ષ |
| HRD positive, BRCA સામાન્ય | Olaparib સાથે bevacizumab, કે niraparib |
| HRD negative કે ખબર નથી | Niraparib, કે ફક્ત bevacizumab; અપેક્ષિત ફાયદો ઓછો |
Maintenance medical oncologist સાથે અપાય અને તપાસાય છે, અને તમારી નિયમિત મુલાકાતો એ જ સમયપત્રક પર ચાલુ રહે છે. ખર્ચ અને દવા મળવાની વાત પહેલી સલાહ વખતે જ થાય છે, prescription લખાય ત્યારે નહીં. નિદાન વખતે ન મોકલાયેલા genetic report ની રાહમાં maintenance અટકાવી ન રખાય; આવો વિલંબ ટાળી શકાય છે, એટલે જ આ test પહેલી મુલાકાતે મોકલાય છે.
સારવાર પછીનું જીવન: menopause, હાડકાં અને પરિવાર
બંને અંડાશય કઢાયાં હોય તો menopause તરત આવી ગયો હોય. મોટા ભાગના epithelial ovarian cancer માં ચર્ચા પછી hormone replacement લઈ શકાય છે, અને નિયમિત તપાસ દરમિયાન હાડકાંની તંદુરસ્તી પણ સંભાળાય છે. લસિકા ગ્રંથિઓ (lymph nodes) કાઢ્યા પછી પગમાં સોજો આવે તો lymphoedema ની સારવાર માટે મોકલાય છે, અને દાંપત્યજીવન વિશેની મદદ પણ મુલાકાતનો ભાગ છે. તમારામાં BRCA નો ફેરફાર હોય, તો તમારાં માતા, બહેનો અને દીકરીઓને આ test કરાવવાની સલાહ અપાય છે; એ થઈ જાય ત્યાં સુધી એનો હિસાબ રખાય છે, કારણ કે આ વાત ઘણી વાર ભુલાઈ જાય છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
દર મુલાકાતે CA-125 કેમ કરાવવો પડે?
તમારી તકલીફો અને શરીરની તપાસ સાથે મળીને એ કહે છે કે સ્કેનની જરૂર ક્યારે છે. પહેલાં પાંચ વર્ષ એ દરેક મુલાકાતે લેવાય છે; પાંચ વર્ષ પછી ડોક્ટરની તપાસ મુખ્ય રહે છે.
CA-125 થોડો વધ્યો છે, તો chemotherapy ફરી શરૂ થશે?
ફક્ત એ આંકડા પરથી નહીં. તમે સારું અનુભવતાં હો, તો વધતો CA-125 CT સ્કેન અને tumour board ની ચર્ચાનું કારણ છે, chemotherapy આપોઆપ ફરી શરૂ કરવાનું નહીં. સારવાર તમારી થાય છે, આંકડાની નહીં.
તબિયત સારી છે, તો દર ત્રણ મહિને સ્કેન કેમ નહીં?
કોઈ તકલીફ ન હોય અને CA-125 સામાન્ય હોય ત્યાં સુધી સ્કેન નિયમિત નથી કરાતું. CA-125 વધે કે નવી તકલીફ દેખાય ત્યારે CT સ્કેન લખાય છે.
આગલી મુલાકાતની રાહ ન જોવી, એવાં લક્ષણ કયાં?
પેટ પર નવો કે વધતો સોજો, ઊલટી સાથે તંગ પેટ કે ઝાડો-વાયુ બંધ, પગમાં સોજો, છાતીમાં દુખાવો કે શ્વાસ ચડવો, operation પછીનાં અઠવાડિયાંમાં યોનિમાંથી પાણી જેવું પ્રવાહી, અને ન મટતો નવો દુખાવો.
મારામાં BRCA નો ફેરફાર છે, તો દીકરીએ પણ test કરાવવો પડે?
તમારાં માતા, બહેનો અને દીકરીઓ જેવાં નજીકનાં સગાંને આ test કરાવવાની સલાહ અપાય છે. એ થઈ જાય ત્યાં સુધી નિયમિત તપાસમાં એનો હિસાબ રખાય છે, કારણ કે આ વાત ઘણી વાર ભુલાઈ જાય છે.
આ વિષયનાં બીજાં પાનાં
Ovarian cancer ની સારવારનું આખું ચિત્ર અમારા ovarian cancer ના પાના પર છે, જ્યાં stage, operation અને chemotherapy ની વાત એક સાથે છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Ovary Cancer Surgeon
Indian Ovary Cancer Institute I Ovary cyst & tumour treatment — SF-203, 2nd Floor, Olive Greens, Gota, S G Highway, Ahmedabad, Gujarat 382481
Dr Swati Shah Gynec Oncologist I Uterus, Cervix, Ovary Cancer I Robotic & CRS HIPEC — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat 382428
ફોન: +91-63590-11009 · WhatsApp: +91-63590-11009
Operation અને chemotherapy પૂરાં થયાં, હવે ઘરમાં સૌ પૂછે છે કે આગળ દર થોડા મહિને શું કરાવવાનું? છેલ્લો CA-125, સ્કેનનો report અને discharge summary WhatsApp પર પહેલાં મોકલી શકો છો, જેથી મુલાકાત શરૂ થાય ત્યારે એ વાંચી લીધેલા હોય. સારવારમાં કોઈ ફેરફારનો નિર્ણય consultation માં, તપાસ પછી જ થાય છે. ફોન કરો +91-63590-11009 મુલાકાત પહેલાં reports મોકલો
Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.